We use cookies to make sure our website better meets your expectations.
You can adjust your web browser's settings to stop accepting cookies. For further information, read our cookie policy.
IN Warsaw
Exchange Rates
Warsaw Stock Exchange - Indices
The Warsaw Voice » Special Sections » September 29, 2014
25 years of change in Poland’s banking sector
You have to be logged in to use the ReadSpeaker utility and listen to a text. It's free-of-charge. Just log in to the site or register if you are not registered user yet.
Polish Banks—Then and Now
September 29, 2014   
Article's tools:

In few areas has the Polish economy changed so immensely in the last quarter of a century as in banking. Almost everything has changed over the past 25 years: the banking system, the banking products, the technologies, and even the appearance of bank branches.

Of course, the banking sector existed in Poland before the country’s transition from communism to a market economy, but it functioned along completely different lines than today. There were no private banks on the market and individual state-run financial institutions focused on different types of activity. Bank PKO BP provided retail banking services, Bank Handlowy handled financial settlements related to foreign trade and the servicing of Poland’s foreign debt, and Bank Pekao SA provided services to Polish citizens living outside the country and ran foreign currency accounts for clients at home. Bank Gospodarki Żywnościowej, to which cooperative banks were affiliated, specialized in providing services to state-owned farms (PGRs) and agri-food processing enterprises such as Hortex. In addition, in 1986, Bank Rozwoju Eksportu was established as a specialized “export development bank.” The customer service standards and banking procedures at the time had little in common with banking in developed market economies.

Fully-fledged banking did not begin in Poland until 1989, though reforms of the country’s banking sector had started a few years earlier. In 1986-1987, work began on a reform of the Polish central bank—Narodowy Bank Polski—and the entire banking system, and measures were taken to restore the credibility of the national currency, the zloty. As a result of the reforms, Narodowy Bank Polski (NBP) was given the role of the central bank, responsible for the value of the Polish currency.

The work of building the Polish banking system was not easy, and the models included the American and French systems. The first step was the formation of nine regional banks from the central bank to subsequently become the backbone of commercial banking in Poland. These nine regional banks were the following: Bank Gdański, Bank Śląski in Katowice, Bank Przemysłowo-Handlowy in Cracow, Powszechny Bank Gospodarczy in Łódź, Bank Depozytowo-Kredytowy in Lublin, Wielkopolski Bank Kredytowy in Poznań, Pomorski Bank Kredytowy in Szczecin, Państwowy Bank Kredytowy in Warsaw, and Bank Zachodni in Wrocław. Each was provided with a network of branches inherited from NBP. The banks were located in Poland’s biggest cities. In 1993, a 10th universal bank emerged, Polski Bank Inwestycyjny, which was later taken over by Kredyt Bank. In an especially important move, Poland’s largest bank, PKO BP, as well as Bank Handlowy and Bank Pekao were given a certain degree of autonomy. The emergence of a modern banking system in the form it has in Poland today would not have been possible without passing laws enabling the establishment and launch of private commercial banks.

A watershed event was the entry of foreign banks onto the Polish market, which resulted in increased competition in the banking sector. As a result of numerous transformations, Poland’s key banks today—with the exception of Bank PKO BP, the largest in the country in terms of revenue—are tied to Europe’s largest banks in terms of capital, while Bank Handlowy is owned by Citibank of the United States.

Reform of the central bank

Narodowy Bank Polski has played a major role in forging the current shape of the Polish banking sector. In the communist era, NBP had a monopoly not only on the issuance of money (as is still the case), but also on granting loans and collecting people’s savings (through Powszechna Kasa Oszczędności /“universal savings bank”/ that it controlled). NBP’s activity was dependent on external political and administrative decisions, as a result of which interest on loans and deposits, for example, was determined by the finance minister. However, even under these systemic conditions, NBP performed tasks that helped rationalize the economy. Examples included the organization of non-cash settlements, servicing the budget and drawing up the balance of payments.

One of NBP’s greatest achievements in the last quarter of a century was that it restored the Polish currency to its due position. In the early 1990s, people in Poland did not have confidence in the Polish zloty. They kept 75 percent of their assets in dollars, and only 25 percent in zlotys – either in cash or on bank accounts. However, this was hardly surprising in a situation when inflation was spiraling out of control. In 1990, prices of consumer goods and services increased almost sevenfold in Poland (specifically by 685.8 percent). Combating inflation became a priority for NBP. In 1991, price growth decelerated to 170 percent, and by the mid-1990s the authorities had managed to reduce inflation to 30 percent, which was quite a success by the standards of the time.

With measures taken by institutions, including by the central bank, the public’s confidence in both the zloty and the Polish banking sector grew with each year. The number of bank branches also increased rapidly. According to NBP data, in 1993 there were a total of 1,740 bank outlets throughout the country, with cooperative banks accounting for a significant portion of the total number (1,653). To compare, today there are around 630 bank outlets in Poland. Thanks to the activities of NBP as well as banking supervision authorities and the government, smaller and weaker banks were combined together to form stronger entities. A huge success was that the consolidation process was carried out in such a way that it did not negatively affect banks’ clients.

Confidence in the zloty on the domestic market was strengthened by a redenomination operation carried out in 1995. The value of the new zloty was equal to 10,000 old zlotys, as a result of which prices again began to be counted in tens and hundreds rather than millions. From mid-May 1995 onward, the exchange rate of the zloty began to be determined on the foreign exchange market. In June 1995 the zloty became a freely convertible currency according to International Monetary Fund standards.

The position of the Polish central bank within the system of public institutions was strengthened by the law on Narodowy Bank Polski enacted in 1997 and by the new constitution, which ensured NBP statutory independence and created a new body called the Monetary Policy Council, responsible for monetary policy. Banking supervision was put in the hands of the Banking Supervision Commission, and the General Inspectorate of Banking Supervision, a separate department within NBP, was tasked with providing this supervision on a day-to-day basis. In this way the main objectives of NBP became watching over the zloty and working to ensure the stability of the financial system. “Of all the institutions created since 1989, NBP definitely comes across the best. It has retained its credibility and operates according to the best standards,” says Mirosław Gronicki, a former finance minister.

In the new system, commercial banks became fully autonomous institutions operating in a competitive environment. They gained the freedom to offer various kinds of banking services and to independently set interest rates on deposits and loans. However, they have been obligated under law to maintain payment liquidity and ensure the security of the money entrusted to them by clients. Another important element of the new banking system was the building of institutions to enhance the security of bank clients, such as the Credit Information Bureau (Biuro Informacji Kredytowej) and the Bank Guarantee Fund (Bankowy Fundusz Gwarancyjny). The latter is tasked with protecting client deposits in the event of any problems experienced by banks.

According to Krzysztof Pietraszkiewicz, head of the Polish Bank Association (ZBP), today the Polish banking sector is one of the most modern and safe in the world. “We have provided the central bank with autonomy, built a solid banking supervision system, and also focused on equity building. In addition, we have launched an efficient interbank settlement system and a system of financial information about clients. We have managed to diversify this sector. We do not have a sector that would have only one owner, whether state or private, or coming from only one country. Instead of banking behemoths, we have banks whose size is optimal, and even potential problems experienced by one of them cannot destabilize either the Polish economy or the budget,” Pietraszkiewicz said.

The Polish banking system is regarded as stable and modern. This is evidenced by the fact that, after a period of political and economic transition following the end of communism, there was no structural crisis in the banking sector in Poland. However, it was necessary to restructure state-owned banks, an operation that was carried out in 1993-1996 at the relatively low cost of around 2.5 percent of GDP. Six commercial banks have gone under in Poland since 1989. Most bank bankruptcies and liquidations occurred in the 1990s. The bankruptcy of Bank Staropolski was the highest-profile one. Bank Komercyjny Posnania, Bank Promocji Eksportu Animex, Agrobank S.A., Bydgoski Bank Budownictwa S.A., and Savim Bank also declared bankruptcy. However, no bank has gone bankrupt in Poland since 2000. A good management system in banks, a system for exchanging information about clients, a conservative approach to business, and well-educated bank staff—all this has made it possible to neutralize the fallout of the global financial crisis in recent years. Polish taxpayers did not have to contribute a single zloty to rescue banks.

Modern and innovative

State-of-the-art technology has been used extensively in the process of modernizing Poland’s banking system. As a result Poland is a pioneer in many banking services today, for example in the field of online payments, especially mobile payments. Huge progress has been made in payment systems. In the early 1990s just a handful of Polish banks offered payment cards. Also missing was an infrastructure for accepting card payments. In 1993, there were fewer than 50,000 payment cards in circulation in Poland, around 6,800 acceptance devices and fewer than 100 ATMs. By the end of last year that had grown to about 35 million cards and the annual value of transactions made with them was more than PLN 400 billion.

Huge changes have occurred in services for clients. Twenty-five years ago, clients sometimes had to wait several hours in long lines to get business done at a bank, and transactions were carried out with a considerable delay. The range of products was modest. Virtually all retail banking was limited to a few kinds of deposits and loans. Today every bank offers dozens of products, including sophisticated investment products. Banks now have integrated information systems and access to bank accounts via the Internet has become commonplace.

Twenty-five years ago several specialized banks operated on the Polish market. In practice, they did not compete with one another. Today the banking market is highly competitive and banks are bending over backwards to enlist clients. Especially stiff competition can be seen in terms of the range of products offered and the quality of service, but in this battle for clients banks must also take into account many other factors. The image of a typical bank with marble counters and tellers behind windows is already a thing of the past. Wanting to be seen as modern, banks have begun to use elegant open-plan spaces in their branches. The interior design colors and logos have also changed. Although conservative blue and navy—designed to communicate solidity and predictability—still dominate, many banks today use bright, sometimes garish, colors in order to stand out.

The appearance of bank head offices and branches today is testament to the changes that have taken place in the Polish banking sector in the last quarter-century. But far more important are the system changes, thanks to which Polish banks are doing well and generating substantial profits, and the banking system as a whole is one of the most modern and one of the safest in Europe.

25 lat transformacji polskiej bankowości
Banki wczoraj i dziś
W niewielu obszarach polska gospodarka przeszła w minionym ćwierćwieczu tak gwałtowne zmiany, jak w bankowości. Przez 25 lat zmieniło się niemal wszystko: system bankowy, produkty, technologie, a nawet wygląd placówek bankowych.

Sektor bankowy w Polsce istniał oczywiście przed transformacją ustrojową, ale funkcjonował on zupełnie inaczej niż obecnie. Na rynku nie było banków prywatnych, a poszczególne państwowe instytucje finansowe były skoncentrowane na wybranych rodzajach działalności. I tak PKO BP prowadził usługi detaliczne, Bank Handlowy zajmował się rozliczeniami z tytułu obrotów z zagranicą oraz obsługą polskiego długu zagranicznego, a Pekao SA świadczył m.in. usługi dla polskich obywateli zamieszkałych poza granicami kraju i prowadził rachunki walutowe Polaków. Z kolei Bank Gospodarki Żywnościowej, z którym były powiązane banki spółdzielcze, specjalizował się w obsłudze przede wszystkim Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGR) oraz przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego, takich jak np. Hortex. Od 1986 r. działał jeszcze specjalistyczny Bank Rozwoju Eksportu. Oczywiście, ówczesne standardy obsługi klientów czy procedury bankowe nie miały wiele wspólnego z bankowością krajów wysoko rozwiniętych.

Bankowość z prawdziwego zdarzenia narodziła się w Polsce po 1989 r., ale sektor bankowy zaczął być reformowany już kilka lat wcześniej. W latach 1986-87 rozpoczęły się prace nad reformą NBP i całego systemu bankowego, a także podjęto działania mające na celu przywrócenie złotemu zdolności pełnienia funkcji narodowego pieniądza. Efektem reform było nadanie Narodowemu Bankowi Polskiemu roli banku centralnego, odpowiedzialnego za wartość polskiego pieniądza.

Budowa polskiego systemu bankowego nie była łatwa, a wzorce czerpano m.in. z systemów amerykańskich i francuskich. Pierwszym krokiem było wydzielenie dziewięciu banków regionalnych z banku centralnego, które miały stanowić trzon bankowości komercyjnej w Polsce. Były to: Bank Gdański w Gdańsku, Bank Śląski w Katowicach, Bank Przemysłowo-Handlowy w Krakowie, Powszechny Bank Gospodarczy w Łodzi, Bank Depozytowo-Kredytowy w Lublinie, Wielkopolski Bank Kredytowy w Poznaniu, Pomorski Bank Kredytowy w Szczecinie, Państwowy Bank Kredytowy w Warszawie, Bank Zachodni we Wrocławiu. Każdy z nich otrzymał sieć oddziałów stanowiących spuściznę po NBP. Banki były zlokalizowane w największych aglomeracjach miejskich Polski. W 1993 roku do życia powołano dziesiąty bank uniwersalny – Polski Bank Inwestycyjny, który w późniejszym okresie został przejęty przez Kredyt Bank. Bardzo istotne było też nadanie pewnej samodzielności największemu polskiemu bankowi, czyli PKO BP, a także Bankowi Handlowemu i Pekao. Stworzenie nowoczesnego systemu bankowego funkcjonującego obecnie w Polsce, nie byłoby możliwe bez przyjęcia ustaw pozwalających na tworzenie i powstawanie prywatnych banków komercyjnych.

Bardzo ważnym wydarzeniem było wejście na polski rynek banków zagranicznych, co spowodowało wzrost konkurencji w sektorze bankowym. W efekcie licznych przekształceń, obecnie główne banki w Polsce – oprócz największego pod względem przychodów PKO BP – są zależne kapitałowo od największych banków europejskich. Wyjątkiem jest Bank Handlowy, którego właścicielem został amerykański Citibank.

Reforma banku centralnego

W tworzeniu obecnego kształtu polskiego sektora bankowego dużą rolę odegrał Narodowy Bank Polski. W gospodarce socjalistycznej NBP działał jako monobank. Był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza (tak jak jest to obecnie), ale także udzielania kredytów i gromadzenia oszczędności ludności (za pośrednictwem kontrolowanej Powszechnej Kasy Oszczędności). Jego działalność była zależna od zewnętrznych decyzji politycznych i administracyjnych, czego przejawem było np. to, że oprocentowanie kredytów i depozytów ustalał minister finansów. Jednak nawet w tych warunkach ustrojowych NBP wykonywał zadania, które przyczyniały się do racjonalizacji procesu gospodarowania. Przykładem takich działań było organizowanie rozliczeń bezgotówkowych, a także obsługa budżetu czy opracowywanie bilansu płatniczego.

Jednym z największych osiągnięć NBP w ostatnim ćwierćwieczu było przywrócenie należnej pozycji polskiej walucie. Na początku lat 90. Polacy nie mieli zaufania do złotego. Aż 75 proc. zasobów trzymali w dolarach, a tylko 25 proc. w gotówce w złotych i na rachunkach bankowych. Trudno jednak było się temu dziwić w sytuacji szalejącej inflacji. W 1990 r. ceny towarów i usług wzrosły w Polsce prawie siedmiokrotnie (a dokładnie o 685,8 proc.). Walka z inflacją stała się priorytetem NBP. W 1991 roku tempo wzrostu cen spadło do 170 proc., a do połowy lat 90. udało się obniżyć inflację do poziomu 30 proc., co było wtedy sporym sukcesem.

Podejmowane m.in. przez bank centralny działania sprawiły, że z roku na rok w Polsce rosło zaufanie obywateli zarówno do pieniądza, jak i do polskiego sektora bankowego. Bardzo szybko rosła też liczba placówek bankowych. Według danych NBP, w 1993 r. było ich już 1740, przy czym znaczna część z nich (1653) to były placówki banków spółdzielczych. Dla porównania, obecnie w Polsce funkcjonuje ok. 630 placówek bankowych. Dzięki działaniom NBP, a także nadzoru bankowego oraz rządu mniejsze i słabsze banki łączyły się ze sobą, tworząc silniejsze organizmy. Ogromnym sukcesem było przeprowadzenie procesu konsolidacji w sposób, który nie odbił się negatywnie na klientach banków.

Zaufanie do złotego na rynku wewnętrznym wzmocniła przeprowadzona w 1995 r. operacja denominacji. Nowy złoty zyskał wartość 10 000 starych, dzięki czemu ceny zaczęły być liczone znowu w dziesiątkach i setkach, a nie w milionach. Od połowy maja 1995 roku kurs złotego zaczął kształtować się na rynku walutowym. A w czerwcu 1995 roku złoty stał się walutą wymienialną według standardu Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

Pozycję polskiego banku centralnego w systemie instytucji publicznych wzmocniły uchwalona w 1997 r. ustawa o NBP i nowa konstytucja, która zapewniła mu ustawową niezależność i związała politykę pieniężną z nowym organem – Radą Polityki Pieniężnej. Sprawowanie nadzoru nad bankami powierzono Komisji Nadzoru Bankowego, a jego realizację – Generalnemu Inspektoratowi Nadzoru Bankowego, wydzielonemu departamentowi w strukturze NBP. W ten sposób głównymi celami działalności NBP stały się dbałość o złotego i czuwanie nad stabilnością systemu finansowego. „Ze wszystkich instytucji, które powstały po 1989 r., NBP wypada zdecydowanie najlepiej. Udało się stworzyć instytucję, która zachowała wiarygodność i działa według najlepszych standardów”, uważa Mirosław Gronicki, były minister finansów.

W nowym systemie banki komercyjne stały się instytucjami w pełni samodzielnymi, działającymi na zasadzie konkurencji. Zyskały swobodę w zakresie oferowania różnego rodzaju usług bankowych, samodzielnego ustalania wysokości oprocentowania lokat i kredytów itd. Jednak ustawowo zostały zobowiązane do utrzymywania płynności płatniczej i zapewnienia bezpieczeństwa powierzonych im przez klientów pieniędzy. Ważnym elementem nowego systemu bankowego stało się też zbudowanie instytucji, podnoszących poziom bezpieczeństwa klientów banków, takich jak Biuro Informacji Kredytowej czy Bankowy Fundusz Gwarancyjny, którego zadaniem jest zabezpieczanie depozytów klientów na wypadek ewentualnych problemów banków.

Zdaniem Krzysztofa Pietraszkiewicza, prezesa Związku Banków Polskich (ZBP), obecnie polski sektor bankowy należy do jednego z najnowocześniejszych i najbezpieczniejszych na świecie. „Zapewniliśmy autonomię bankowi centralnemu, zbudowaliśmy solidny nadzór bankowy, postawiliśmy też na budowę funduszy własnych. Ponadto uruchomiliśmy sprawny system rozliczeń międzybankowych oraz system informacji gospodarczej o klientach. Udało się nam zdywersyfikować ten sektor. Nie mamy sektora, który miałby jednego właściciela czy to państwowego czy prywatnego lub pochodzącego wyłącznie z jednego kraju. Nie mamy molochów bankowych, ale banki których wielkość jest optymalna i nawet ewentualne kłopoty jednego z nich nie są w stanie zdestabilizować polskiej gospodarki ani budżetu”, napisał Krzysztof Pietraszkiewicz na portalu ZBP.

Polski system bankowy uchodzi za stabilny i nowoczesny. Dowodem tego jest to, że po okresie transformacji ustrojowej w Polsce nie było strukturalnego kryzysu bankowego. Ale konieczna była restrukturyzacja banków państwowych, przeprowadzona w latach 1993-1996, której koszty były relatywnie bardzo niskie i wyniosły ok. 2,5% PKB. W historii Polski upadło jak dotąd sześć banków komercyjnych. Przy czym do większości upadłości i likwidacji banków doszło w latach 90. ubiegłego wieku. Za największe uchodzi bankructwo Banku Staropolskiego. Upadłość ogłosiły też Bank Komercyjny Posnania, Bank Promocji Eksportu Animex, Agrobank S.A., Bydgoski Bank Budownictwa S.A., Savim Bank. Jednak po roku 2000 na polskim rynku nie odnotowano już jakiegokolwiek bankructwa. Dobry system zarządzania w bankach, system wymiany informacji o klientach, konserwatywne podejście do biznesu oraz dobrze przygotowane kadry bankowe pozwoliły na zniwelowanie skutków światowego kryzysu finansowego ostatnich lat. Polski podatnik nie musiał dołożyć ani złotego do ratowania banków.

Nowoczesne i innowacyjne

W procesie modernizacji polskiej bankowości wdrożono bardzo wiele najnowszych technologii. Dlatego obecnie Polska jest pionierem w zakresie wielu usług bankowych, chociażby w dziedzinie płatności internetowych, a przede wszystkim mobilnych. Ogromny postęp zanotowano też w dziedzinie płatności. Na początku lat 90. tylko kilka polskich banków oferowało karty płatnicze. Brakowało także odpowiedniej infrastruktury technicznej akceptującej płatności kartami. W 1993 r. w Polsce było niespełna 50 tys. wydanych kart płatniczych, ok. 6,8 tys. urządzeń akceptujących oraz mniej niż 100 bankomatów. Pod koniec ubiegłego roku było już ok. 35 mln kart płatniczych, a roczna wartość dokonywanych nimi transakcji przekracza 400 mld zł.

Olbrzymie zmiany nastąpiły w sferze obsługi klientów. 25 lat temu, żeby załatwić jakąś sprawę w banku trzeba było odczekać nieraz kilka godzin w długiej kolejce, a transakcje były przeprowadzane z dużym opóźnieniem. Bardzo skromna była też oferta produktowa. Praktycznie cała bankowość detaliczna ograniczała się do kilku rodzajów lokat i kredytów. Dzisiaj każdy bank oferuje dziesiątki produktów, w tym wyrafinowane produkty inwestycyjne. Banki dysponują zintegrowanymi systemami informatycznymi, a dostęp do rachunków bankowych przez Internet stał się powszechny.

25 lat temu na polskim rynku działało kilka wyspecjalizowanych banków, które praktycznie ze sobą nie konkurowały. Obecnie rynek bankowy jest bardzo konkurencyjny i o klienta trzeba zabiegać. Głównym polem konkurencji jest oferta produktowa i jakość serwisu, ale w walce o klienta trzeba brać pod uwagę również wiele innych czynników. Produkty bankowe nie różnią się wiele od siebie, dlatego żeby się wyróżnić trzeba zadbać o identyfikację wizualną. Jedne banki w swojej identyfikacji pielęgnują tradycję, drugie nowoczesność. Ale obraz banku z marmurowymi kontuarami, kasjerami za szybami należy już do przeszłości. Banki – chcąc być postrzegane jako nowoczesne – zaczęły w swoich oddziałach stosować otwartą, elegancką przestrzeń. Zmieniła się też kolorystyka wystroju wnętrz i logotypów. Chociaż na polskim rynku bankowym nadal dominują kolory niebieski i granatowy, mające wzbudzać zaufanie, to wiele banków w swojej identyfikacji wizualnej używa dzisiaj jasnych, czasami nawet krzykliwych kolorów.

Obecny wygląd siedzib i oddziałów banków jest świadectwem przemian, jakie dokonały się w polskim sektorze bankowym w ostatnim ćwierćwieczu. Ale dużo istotniejsze są zmiany systemowe, dzięki którym banki w Polsce mają się dobrze, przynosząc pokaźne zyski, a cały system bankowy należy do jednego z najbardziej nowoczesnych i bezpiecznych w Europie.
Latest articles in Special Sections
Latest news in Special Sections
Mercure - The 6 Friends Theory - Casting call
© The Warsaw Voice 2010-2018
E-mail Marketing Powered by SARE